Білімнің Азиядағы туу деңгейіне әсері: әлеуметтік-экономикалық библиометриялық талдау
Авторлар
-
Sabina Yessim
KIMEP University, Almaty, Kazakhstan
-
Джеральд Пек
Фрайбург университеті, Ремпартстрассе, Германия
-
Эльдар Мадумаров
Қырғыз-Ресей университеті, Бішкек, Қырғыз Республикасы
-
Ирина Ковалева
КИМЭП университеті, Алматы, Қазақстан
DOI:
https://doi.org/10.31489/3136-0807/2026-1-1/44-58%20Кілт сөздер:
туу деңгейі, білім, әлеуметтік-экономикалық даму, еңбек күшіне қатысу, үй шаруашылықтарында шешім қабылдау, библиометриялық талдау, VOSviewer, Web of ScienceАңдатпа
Білім деңгейінің туу көрсеткіштеріне әсері туралы едәуір эмпирикалық дәлелдер бар. Соңғы онжылдықтарда әйелдердің жоғары білімі туу үлгілерін және кеңірек әлеуметтік-экономикалық нәтижелерді айқындайтын маңызды факторға айналды. Біліммен қамтылу және білім деңгейі бала туу уақытымен, отбасы көлемімен, некелік одақтардың қалыптасуымен, серіктес таңдаумен, еңбек күшіне қатысумен және білім деңгейі жоғары елдердегі кеңірек отбасылық мінез-құлық үлгілерімен тығыз байланысты. Жоғары білім, әдетте, әйелдердің кешірек тұрмыс құруына және мансап пен өзін өзі дамыту мақсатында бала тууды кейінге қалдыруына ықпал етеді. Бұл отбасы көлемінің кішіреюіне және бала туудың өмірдің кейінгі кезеңдеріне жылжуына әкеледі. Сонымен қатар білім арқылы қалыптасатын үлкен дербестік пен қаржылық тәуелсіздік әйелдерге репродуктивті денсаулық, отбасын жоспарлау және серіктес таңдау мәселелері бойынша саналы шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Мақалада 2000–2024 жылдар аралығында Азиядағы білімнің туу деңгейіне әсері туралы ғылыми әдебиеттер библиометриялық талдау арқылы қарастырылады. Зерттеуде Web of Science Core Collection дерекқорынан алынған 578 жарияланым пайдаланылып, осы пәнаралық саланың тақырыптық эволюциясы, бірлескен авторлық үлгілері және интеллектуалдық құрылымы талданды. VOSviewer арқылы талдау үш негізгі визуализацияны қамтиды: кең зерттеу сұрақтарын анықтау үшін кілт сөздердің бірлесіп кездесу желілері, халықаралық ынтымақтастықты анықтау үшін елдер бойынша бірлескен авторлық, сондай-ақ ұлттық деңгейдегі интеллектуалдық қауымдастықтардың қиылысын көрсету үшін библиографиялық байланыс. Бұл кеңейтілген талдау Азия елдеріндегі халық саны үрдістерінің, білім беру саясатының, еңбек күшіне қатысудың, үй шаруашылықтарындағы
шешім қабылдаудың және әлеуметтік-экономикалық дамудың өзгерістеріне жауап ретінде ғылыми пікірталастың уақыт өте қалай дамығанын көрсетеді.
Дәйексөздер
References
Ahmad, T., Baig, M., Othman, S. S., & Abuhamael, S. A. (2025). Global research trends and developments in female infertility: a systematic bibliometric analysis and network visualization of 9288 studies. Middle East Fertility Society Journal, 30(1), 1–14. https://doi.org/10.1186/s43043-025-00222-z
Baskaran, S., Agarwal, A., Leisegang, K., Pushparaj, P. N., Selvam, M. K. P., & Henkel, R. (2019). An
in-depth bibliometric analysis and current perspective on male infertility research. The world journal of
men’s health, 39(2), 302. https://doi.org/10.5534/wjmh.180114
Cebral-Loureda, M., Tamés-Muñoz, E., & Hernández-Baqueiro, A. (2022). The fertility of a concept: A
bibliometric review of human flourishing. International journal of environmental research and public
health, 19(5), 2586. https://doi.org/10.3390/ijerph19052586
Du, C., Yu, Y. & Fan, X. (2024). Analysis of research trends (2014-2023) on oxidative stress and male
fertility based on bibliometrics and knowledge graphs. Frontiers in Endocrinology, 15, 1326402.
https://doi.org/10.3389/fendo.2024.1326402
Kovaleva, I., Taylor, L., Korosteleva, A., & Kudebayeva, A. (2025). More freedom, less equality: The
unexpected economics of abortion in Central Asia. Eurasian Journal of Economic and Business Studies,
69(3), 125-139. https://doi.org/10.47703/ejebs.v69i3.547
Makkizadeh, F. & Sa'adat, F. (2017). Bibliometric and thematic analysis of articles in the field of infertility (2011–2015). International Journal of Reproductive BioMedicine, 15(11), 719. Bibliometric and thematic analysis of articles in the field of infertility (2011-2015) — PMC
Nagaratnam, S., Ale Ebrahim, N., & Habibullah, M. S. (2016). A bibliometric analysis on “fertility
rate” Research trends. International Journal of Professional Business Review, 1(1), 1–14.
https://ssrn.com/abstract=2811543
Temirtayeva, M. M., Kovaleva, I. V., & Kudebayeva, A. K. (2025). Gender gaps in school education: A
two-decade bibliometric analysis. Qainar Journal of Social Science, 4 (1), 53–76.
https://doi.org/10.58732/2958-7212-2025-1-53-76
Yildirim, E. & Demir, E. (2019). Comparative bibliometric analysis of fertility preservation. Annals of
Medical Research. 1622-1628-libre.pdf
Zhang, Y., Xiao, F., Lu, S., Song, J., Zhang, C., Li, J.,... & Yang, X. (2016). Research trends and perspectives of male infertility: a bibliometric analysis of 20 years of scientific literature. Andrology, 4(6), 990–
