Қазақстандағы ішкі көші-қон: урбанизация, өңірлік теңсіздік және экономикалық даму
Авторлар
-
Байдыбекова Байдыбекова
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті, Талдықорған, Қазақстан
-
Анар Толамисова
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті, Taldykorgan, Kazakhstan
-
Стефан Дырка
В. Корфанты атындағы Жоғарғы Силезия академиясы, Катовице, Польша
-
Райхан Тұрысбекова
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті, Талдықорған, Қазақстан
DOI:
https://doi.org/10.31489/3136-0807/2026-1-1/21-33Кілт сөздер:
ішкі көші-қон, урбанизация, өңірлік теңсіздік, аймақтық даму, экономикалық даму, еңбек нарығы, адами капитал, әлеуметтік-экономикалық әсер, қалалық инфрақұрылым, көші-қон саясатыАңдатпа
Мақаланы мақсаты — Қазақстан Республикасындағы ішкі көші-қон процестерінің қазіргі жайкүйі мен даму динамикасын жан-жақты қарау. Урбанизацияның негізгі бағыттарын, ауылдық аудандардан ірі қалалар мен экономикалық белсенді аймақтарға халықтың шоғырлану себептерін, сондай-ақ өңірлер арасындағы әлеуметтік-экономикалық даму деңгейлеріндегі айырмашылықтарды талдау. Зерттеу барысында көші-қон ағындарының аймақтық экономикалық өсімге, өндірістік әлеуеттің шоғырлануына және инфрақұрылымдық жүктеменің артуына әсері анықталды. Зерттеу барысында экономикалық және статистикалық талдау әдістері қолданылды. Эмпирикалық талдау нәтижелері ішкі көші-қон ағындарының ірі экономикалық орталықтарда еңбек ресурстары мен инновациялық әлеуеттің шоғырлануына, қызмет көрсету секторының кеңеюіне және еңбек өнімділігінің артуына ықпал еткенін көрсетті. Нәтижесінде ішкі көші-қонның урбанизация және
өңірлік дивергенция арасындағы құрылымдық өзара байланысы анықталды. Алынған қорытындылар
өңірлік саясатты теңгерімді жүргізу, ауылдық аумақтарды дамыту және урбанизация салдарын
басқару қажеттігін негіздейді. Сонымен қатар алынған нәтижелер ішкі көші-қонды тиімді басқару тетіктерін жетілдірудің, өңірлік теңгерімді дамуды қамтамасыз етудің және қалалық инфрақұрылымды кешенді жаңғыртудың маңыздылығын негіздейді. Зерттеу қорытындылары мемлекеттік және өңірлік даму саясатында көші-қон факторын ескеруге, аймақтар арасындағы әлеуметтік-экономикалық алшақтықты қысқартуға және елдің ұзақ мерзімді экономикалық дамуын үйлестіруге бағытталған практикалық ұсынымдар әзірлеуге мүмкіндік береді.
Дәйексөздер
References
Borjas G.J. Labor Economics (9th ed.). - New York: McGraw-Hill Education, 2024. - 494 p.
Dustmann C. The economics of temporary migrations / C. Dustmann, J. -S. Görlach // Journal of Economic Literature. - 2016. - Vol. 54, No. 1. - P. 98-136. DOI: 10.1257/jel.54.1.98
Jussibaliyeva A., Orynbet P., Parmanova R., Rysmakhanova G., Bermukhamedova G. The Impact of Internal Migration on the Economic Development of Kazakhstan’s Regions / A. Jussibaliyeva, P. Orynbet, R. Parmanova, G. Rysmakhanova, G. Bermukhamedova // Eurasian Journal of Economic and Business Studies. - 2025. - Vol. 69, No. 1. - P. 144-157. DOI: 10.47703/ejebs.v69i1.487
Michaillat, P. Modeling Migration-Induced Unemployment / P. Michaillat // Santa Cruz Department of Economics, Working Paper Series. - 2023. https://ideas.repec.org/p/cdl/ucscec/qt4vq4j061.html
OECD. International Migration Outlook 2025. - Paris: OECD Publishing.
Sabihanova M. Internal migration dynamics and labor force challenges in Kazakhstan / M. Sabihano-va // Eurasian Science Review: An International Peer-Reviewed Multidisciplinary Journal. - 2024. - № 2(3). - P. 105-118. DOI: 10.63034/esr-68.
World Bank. Kazakhstan Economic Update: Labor Market and Migration. - Washington, DC: World Bank. - 2025.
Беккер Г. С. Человеческое поведение: экономический подход: избранные труды по экономиче-ской теории / пер. с англ.; сост., науч. ред. и послесловие Р. И. Капелюшникова; предисловие М. И. Левина. - М.: Издательский дом ГУ ВШЭ. - 2003. - 672 с.
Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Рес-публики Казахстан. Миграция населения Республики Казахстан (2025 г.). - Астана: Бюро националь-ной статистики, 2026.
Досжанова А. М. Миграциялық үдерістің Қазақстан Республикасының еңбек нарығына ықпалы / А.М. Досжанова // KazNU Bulletin. Economics series. - 2014. - № 2(102). - Б. 220-224.
Ионцев В.А. Новые тенденции и формы эмиграции из России / В.А. Ионцев, С.В. Рязанцев, С. В. Ионцева // Экономика региона. - 2016. - 12(2). - С. 499-509. Emigration from Russia_ New Trends and Forms.pdf. doi 10.17059/2016-2-15
Невматулина К., Шакеев С., Абеуова С., Байгожина Г., Кадиров А. Көші-қон саясатының зама-науи тәсілдемелері: тұрақты экономикалық дамудың сын-қатерлері мен шешімдері / К. Невматулина, С.Шакеев, С. Абеуова, Г. Байгожина, А. Кадиров // Мемлекеттік басқару және мемлекеттік қызмет. - 2025. - № 3(94). - Б. 133-148. DOI: 10.52123/1994-2370-2025-1537.
Программа развития ООН. Human Development Report 2025: Human Mobility and Development. - New York: UNDP.
Рязанцев С.В. Вклад миграции в демографическое и социально-экономическое развитие России / С. В. Рязанцев // Наука. Культура. Общество. - 2018. - № 4. - С. 19-27.
Сейткалиев Р. М. Ближневосточные мигранты в Германии // Большой Ближний Восток в миро-вой экономике и политике. Мировое развитие / под ред. Ю. Д. Квашнина, Н. В. Тогановой. Вып. 18. - М.: ИМЭМО РАН, 2017. - С. 131-136.
References
Becker, G. S. (2003). Chelovecheskoe povedenie: ekonomicheskii podkhod: izbrannye trudy po ekonomicheskoi teorii [Human Behavior: An Economic Approach: Selected Works on Economic Theory]. Moscow: Izdatel'skii dom GU VShE [in Russian].
Borjas, G. J. (2024). Labor Economics (9th ed.). New York: McGraw-Hill Education.
Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan. (2026). Migratsiia naseleniia Respubliki Kazakhstan (2025 g.) [Migration of the population of the Republic of Kazakhstan (2025)]. Astana [in Russian].
Doszhanova, A. M. (2014). Migratsiondyk uderistin Kazakhstan Respublikasynyn enbek narygyna ykpaly [Influence of migration on the labor market of the Republic of Kazakhstan]. KazNU Bulletin. Eco-nomics Series, 2(102), 220-224 [in Kazakh].
Dustmann, C., & Görlach J. -S. (2016). The economics of temporary migrations. Journal of Economic Literature, 54(1), 98-136. https://doi.org/10.1257/jel.54.1.98
Ioncev, V. A., Riazantsev, S. V., & Ionceva, S. V. (2016). Novye tendentsii i formy emigratsii iz Ros-sii [Emigration from Russia: New Trends and Forms]. Ekonomika regiona - Regional Economy, 12(2), 499-509 [in Russian]. https://doi.org/10.17059/2016-2-15
Jussibaliyeva A., Orynbet P., Parmanova R., Rysmakhanova G., Bermukhamedova G. (2025). The Impact of Internal Migration on the Economic Development of Kazakhstan’s Regions. Eurasian Journal of Economic and Business Studies, 69(1), 144-157. https://doi.org/10.47703/ejebs.v69i1.487
Michaillat, P. (2023). Modeling Migration-Induced Unemployment. Santa Cruz Department of Eco-nomics, Working Paper Series. https://ideas.repec.org/p/cdl/ucscec/qt4vq4j061.html
Nevmatulina, K., Shakeev, S., Abeuova, S., Baigozhina, G., & Kadirov A. (2025). Kоshi-qon sayasatynyn zamanaui tasildemeleri: Turaqty ekonomikalyq damudyn syn-qaterleri men sheshimderi [Modern approaches to migration policy: Challenges and solutions for sustainable economic development]. Memlekettik basqaru jáne memlekettik qyzmet, 3(94), 133-148. https://doi.org/10.52123/1994-2370-2025-1537 [in Kazakh].
OECD (2025). International Migration Outlook 2025. Paris: OECD Publishing.
Programma razvitiia OON. (2025). Human Development Report 2025: Human Mobility and Devel-opment. New York: UNDP.
Ryazantsev, S. V. (2018). Vklad migratsii v demograficheskoe i sotsialno-ekonomicheskoe razvitie Rossii [The Contribution of Migration to the Demographic and Socio-Economic Development of Russia]. Nauka. Kultura. Obshchestvo - Science. Culture. Society, 24(4), 19-27 [in Russian].
Sabihanova, M. (2024). Internal migration dynamics and labor force challenges in Kazakhstan. Eura-sian Science Review: An International Peer-Reviewed Multidisciplinary Journal, 2(3), 105-118. https://doi.org/10.63034/esr-68
Sejtkaliev, R. M. (2017). Blizhnevostochnye migranty v Germanii [Middle Eastern migrants in Ger-many]. In Yu. D. Kvashnin & N. V. Toganova (Eds.), Bolshoi Blizhnii Vostok v mirovoi ekonomike i poli-tike. Mirovoe razvitie [Greater Middle East in the World Economy and Politics. World Development] (Is-sue 18, pp. 131-136). Moscow: IMEMO RAN [in Russian].
World Bank (2025). Kazakhstan Economic Update: Labor Market and Migration. Washington, DC: World Bank.
