Қазақстандағы ішкі көші-қон: урбанизация, өңірлік теңсіздік және экономикалық даму
Авторлар
-
Анар Толамисова
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті, Taldykorgan, Kazakhstan
-
Байдыбекова Байдыбекова
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті, Талдықорған, Қазақстан
-
Стефан Дырка
В. Корфанты атындағы Жоғарғы Силезия академиясы, Катовице, Польша
-
Райхан Тұрысбекова
І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті, Талдықорған, Қазақстан
DOI:
https://doi.org/10.31489/3136-0807/2026-1-1/21-33Кілт сөздер:
ішкі көші-қон, урбанизация, өңірлік теңсіздік, аймақтық даму, экономикалық даму, еңбек нарығы, адами капитал, әлеуметтік-экономикалық әсер, қалалық инфрақұрылым, көші-қон саясатыАңдатпа
Мақаланы мақсаты — Қазақстан Республикасындағы ішкі көші-қон процестерінің қазіргі жайкүйі мен даму динамикасын жан-жақты қарау. Урбанизацияның негізгі бағыттарын, ауылдық аудандардан ірі қалалар мен экономикалық белсенді аймақтарға халықтың шоғырлану себептерін, сондай-ақ өңірлер арасындағы әлеуметтік-экономикалық даму деңгейлеріндегі айырмашылықтарды талдау. Зерттеу барысында көші-қон ағындарының аймақтық экономикалық өсімге, өндірістік әлеуеттің шоғырлануына және инфрақұрылымдық жүктеменің артуына әсері анықталды. Зерттеу барысында экономикалық және статистикалық талдау әдістері қолданылды. Эмпирикалық талдау нәтижелері ішкі көші-қон ағындарының ірі экономикалық орталықтарда еңбек ресурстары мен инновациялық әлеуеттің шоғырлануына, қызмет көрсету секторының кеңеюіне және еңбек өнімділігінің артуына ықпал еткенін көрсетті. Нәтижесінде ішкі көші-қонның урбанизация және
өңірлік дивергенция арасындағы құрылымдық өзара байланысы анықталды. Алынған қорытындылар
өңірлік саясатты теңгерімді жүргізу, ауылдық аумақтарды дамыту және урбанизация салдарын
басқару қажеттігін негіздейді. Сонымен қатар алынған нәтижелер ішкі көші-қонды тиімді басқару тетіктерін жетілдірудің, өңірлік теңгерімді дамуды қамтамасыз етудің және қалалық инфрақұрылымды кешенді жаңғыртудың маңыздылығын негіздейді. Зерттеу қорытындылары мемлекеттік және өңірлік даму саясатында көші-қон факторын ескеруге, аймақтар арасындағы әлеуметтік-экономикалық алшақтықты қысқартуға және елдің ұзақ мерзімді экономикалық дамуын үйлестіруге бағытталған практикалық ұсынымдар әзірлеуге мүмкіндік береді.
Дәйексөздер
References
Borjas G.J. Labor Economics (9th ed.). New York: McGraw-Hill Education, 2024. — 600 p.
Dustmann C. The economics of temporary migrations / C. Dustmann, J. -S. Görlach // Journal of Economic Literature. — 2021. — Vol. 59. — No.4. — P. 1085–1148. DOI: 10.1257/jel.20191412.
Kishibayeva S.B. Migration and regional economic development: Evidence from Kazakhstan /
S.B. Kishibayeva, S. Mengjie // Central Asian Economic Review. — 2025. — Vol. 12. — No. 1. — P. 59–
85.
Michaillat P. Migration-Induced Unemployment: A Model and Empirical Evidence / P. Michaillat //
Review of Economic Dynamics. — 2023. — No. 47. — P. 385–406.
https://doi.org/10.1016/j.red.2023.07.005.
OECD. International Migration Outlook 2025. — Paris: OECD Publishing.
World Bank (2025). Kazakhstan Economic Update: Labor Market and Migration. — Washington, DC:
World Bank.
Беккер Г.С. Человеческий капитал: экономический подход к человеческому поведению /
Г. С. Беккер. — М.: Экономика. — 2020. — 320 с.
Жумабеков Б. Внутренняя миграция и региональный рынок труда: состояние Казахстана /
Б. Жумабеков, Е. Тлеуберди // Казахстанский журнал трудовых исследований. — 2024. — № 2(11). —
С. 45–67.
Ионцев В.А. Новые тенденции и формы миграции в России / В.А. Ионцев, С.В. Рязанцев,
С. В. Ионцева // Экономика региона. — 2016. — 12(2). — С. 499–509.
Касымов Т. Эмиграция высококвалифицированных кадров и влияние на инновационный сектор /
Т. Касымов // Вестник экономики и управления. — 2022. — № 31(2). — С. 34–51.
Министерство труда и социальной защиты населения. Годовой отчет о рынке труда. НурСултан: Министерство труда. — 2025.
Национальное бюро статистики Республики Казахстан. Демографические и миграционные данные в Казахстане, Алматы: Национальное бюро статистики. — 2025.
Нургалиева Б. Трансформация структуры рынка труда и миграционные факторы / Б. Нургалиева
// Аналитический вестник экономики. — 2021. — № 15(2). — С. 112–127.
Правительство Республики Казахстан. Стратегия миграции и размещения населения 2020–2025.
Нур-Султан: Изд-во Правительства РК. — 2025.
Программа развития ООН. Human Development Report 2025: Human Mobility and Development. —
New York: UNDP.
Рязанцев С.В. Вклад миграции в демографическое и социально-экономическое развитие России /
С. В. Рязанцев // Социологические исследования. — 2019. — № 9. — С. 116–127.
Сарисова М. Трудовая миграция молодежи в Казахстане: особенности и тренды / М. Сарисова //
Вестник университета Туран. — 2025. — № 3(65). — С. 88–110.
Сарсембаев А. Тенденции внутренней миграции и урбанизации: пример Казахстана /
А. Сарсембаев // Журнал евразийской экономики. — 2019. — № 6(4). — С. 78–90.
Сейткалиев М. Взаимосвязь между миграцией и рынком труда: опыт Казахстана / М. Сейткалиев, Б. Утешев //Международный экономический журнал. — 2022. — № 33(336). — С. 45–62
Султанова Г. Отток высококвалифицированных кадров в Казахстане и влияние на экономику /
Г. Султанова // Евразийский экономический журнал. — 2022. — № 12(4). — С. 55–70.
Шакеев С. Современные подходы к миграционной политике: международные и национальные
аспекты / С. Шакеев // Казахстанский журнал политологии. — 2025. — № 1(18). — С. 101–126.
Шохан Р. Влияние миграционных потоков на рынок труда Республики Казахстан / Р. Шохан //
Журнал социологии и социальной антропологии. — 2024. — № 27 (3). — С. 45–62.
References
Becker, G. S. (2020). Chelovecheskii kapital: ekonomicheskii podkhod k chelovecheskomu povedeniiu
[Human Capital: An Economic Approach to Human Behavior]. Moscow: Ekonomika [in Russian].
Borjas, G. J. (2024). Labor Economics (9th ed.). New York: McGraw-Hill Education.
Dustmann, C. & Görlach J. -S. (2021). The economics of temporary migrations. Journal of Economic
Literature, 59(4), 1085–1148. DOI: 10.1257/jel.20191412.
Ioncev, V.A. (2016). Novye tendentsii i formy migratsii v Rossii [New Trends and Forms of Migration
in Russia]. Ekonomika regiona — Regional Economy, 12(2), 499–509 [in Russian].
Kasymov, T. (2022). Emigratsiia vysokokvalifitsirovannykh kadrov i vliianie na innovatsionnyi sector
[The Emigration of Highly Qualified Personnel and Its Impact on the Innovation Sector]. Vestnik ekonomiki i
upravleniia — Bulletin of Economics and Management, 31(2), 34–51 [in Russian].
Kishibayeva, S. B. & Mengjie, S. (2025). Migration and regional economic development: Evidence
from Kazakhstan. Central Asian Economic Review, 12(1), 59–85.
Michaillat, P. (2023). Migration-Induced Unemployment: A Model and Empirical Evidence. Review of
Economic Dynamics, 47, 385–406. https://doi.org/10.1016/j.red.2023.07.005
(2025). Ministerstvo truda i sotsialnoi zashchity naseleniia [Ministry of Labor and Social Protection of
the Population]. Godovoi otchet o rynke truda. Nur-Sultan: Ministerstvo truda [in Russian].
(2025). Natsionalnoe biuro statistiki Respubliki Kazakhstan. Demograficheskie i migratsionnye dannye
v Kazakhstane [National Bureau of Statistics of the Republic of Kazakhstan. Demographic and Migration
Data in Kazakhstan]. Almaty: Natsionalnoe biuro statistiki [in Russian].
Nurgalieva, B. (2021). Transformatsiia struktury rynka truda i migratsionnye faktori [Transformation of
the Labor Market Structure and Migration Factors]. Analiticheskii vestnik ekonomiki — Analytical Bulletin of
Economics, 15(2), 112–127 [in Russian].
OECD (2025). International Migration Outlook 2025. Paris: OECD Publishing.
(2025). Pravitelstvo Respubliki Kazakhstan. Strategiia migratsii i razmeshcheniia naseleniia 2020–
2025 [Government of the Republic of Kazakhstan. Strategy for Migration and Population Settlement 2020–
2025]. Nur-Sultan: Izdatelstvo Pravitelstva RK [in Russian].
Programma razvitiya OON. (2025). Human Development Report 2025: Human Mobility and Development. New York: UNDP.
Ryazancev, S. V. (2019). Vklad migratsii v demograficheskoe i sotsialno-ekonomicheskoe razvitie
Rossii [The Contribution of Migration to the Demographic and Socio-Economic Development of Russia].
Sotsiologicheskie issledovaniia — Sociological Studies, 9, 116–127 [in Russian].
Sarisova, M. (2025). Trudovaia migratsiia molodezhi v Kazakhstane: osobennosti i trendy [Youth Labor Migration in Kazakhstan: Characteristics and Trends]. Vestnik universiteta Turan — Bulletin of Turan
University, 3(65), 88–110 [in Russian].
Sarsembaev, A. (2019) Tendentsii vnutrennei migratsii i urbanizatsii: primer Kazakhstana [Trends in
Internal Migration and Urbanization: The Case of Kazakhstan]. Zhurnal evraziiskoi ekonomiki — Journal of
Eurasian Economics, 6(4), 78–90 [in Russian].
Sejtkaliev, M. & Uteshev, B. (2022). Vzaimosviaz mezhdu migratsiei i rynkom truda: opyt
Kazakhstana [The Relationship Between Migration and the Labor Market: The Kazakhstan Experience].
Mezhdunarodnyi ekonomicheskii zhurnal — Intenational Economic Journal, 33(336), 45–62 [in Russian].
Shakeev, S. (2025). Sovremennye podkhody k migratsionnoi politike: mezhdunarodnye i natsionalnye
aspekty [Contemporary Approaches to Migration Policy: International and National Perspectives].
Kazakhstanskii zhurnal politologii — Kazakhstan Journal of Political Science, 1(18), 101–126 [in Russian].
Shohan, R. (2024). Vliianie migratsionnykh potokov na rynok truda Respubliki Kazakhstan [The Impact of Migration Flows on the Labor Market in the Republic of Kazakhstan]. Zhurnal sotsiologii i sotsialnoi
antropologii — Journal of Sociology and Social Anthropology, 27(3), 45–62 [in Russian].
Sultanova, G. (2022). Ottok vysokokvalifitsirovannykh kadrov v Kazakhstane i vliianie na ekonomiku
[The Outflow of Highly Qualified Personnel from Kazakhstan and Its Impact on the Economy]. Evraziiskii
ekonomicheskii zhurnal — Eurasian Economic Journal, 12(4), 55–70 [in Russian].
World Bank (2025). Kazakhstan Economic Update: Labor Market and Migration. Washington, DC:
World Bank.
Zhumabekov, B. & Tleuberdi, E. (2024). Vnutrenniaia migratsiia i regionalnyi rynok truda: sostoianie
Kazakhstana [Internal Migration and Regional Labor Market: the Situation in Kazakhstan]. Kazakhstanskii
zhurnal trudovykh issledovanii — Kazakhstan Journal of Labor Studies, 2(11), 45–67 [in Russian].
